Οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι μία διαχρονική ανθρώπινη ανάγκη που ως στόχο έχει την επαφή, την οικειότητα, την εξέλιξη, την δημιουργία και την επικοινωνία. Όσο και αν οι παραπάνω επιθυμίες είναι λίγο ή πολύ κοινές εκδηλώνονται με διαφορετικό τρόπο σε κάθε άνθρωπο. Η αντίληψη και η έκφραση της κάθε έννοιας δυστυχώς διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και αυτή η διαφορά δημιουργεί την διαστρέβλωση και τη θολούρα στην επικοινωνία.
Η νοηματοδότηση της κάθε έννοιας διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και αυτό συμβαίνει επειδή συγχέεται η ανάγκη με την αντίληψη. Ένα παράδειγμα είναι αναγκαίο να φωτίσει περισσότερο τα παραπάνω.

Η έννοια της αγάπης αντιλαμβάνεται και εκφράζεται ποικιλοτρόπως, ας φανταστούμε  ένα ζευγάρι που όταν είναι μαζί βιώνουν ευφορία- ευχαρίστηση και όταν δεν είναι τους καταβάλλει το άγχος και ο θυμός. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα η εξάρτηση νοηματοδοτείται ως αγάπη. Αν υποθέσουμε ότι το ζευγάρι φέρει ένα παιδί, επόμενο είναι ότι το παιδί-έφηβος θα λάβει διαστρεβλωμένα «μαθήματα» και με τη σειρά του αν δεν αναρωτηθεί στην πορεία του θα μεταδώσει τα ίδια μαθήματα και στα δικά του παιδιά. Αυτός ο φαύλος κύκλος ακουμπάει πάνω σε μία ψυχοπαιδαγωγική εκπαίδευση.

Αντίστοιχες ψυχοεκπαιδεύσεις παρατηρούνται σύνηθες στην επικοινωνία μεταξύ ενηλίκων. Η συμβολή της εξωλεκτικής έκφρασης στις ενήλικες συνδιαλλαγές συμβάλλει στη διαιώνιση του στερεότυπου τρόπου έκφρασης.

Τι είναι ο στερεότυπος τρόπος έκφρασης;

Αυτό το είδος συνδιαλλαγής σηματοδοτείται από την ανειλικρινή έκφραση μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων. Συμβαίνει όταν ο φόβος της αυτοαποκάλυψης κυριαρχεί στην συνδιαλλαγή. Με άλλα λόγια είναι η επανάληψη του παιδικού τρόπου επικοινωνίας.

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν ψυχοεκπαιδευτεί να μην αποκαλύπτονται λόγω εσωτερικής ανασφάλειας και λόγω της εικόνας που έχουν διαμορφώσει για τον εαυτό τους. Όσο συντηρείται αυτή η στάση η εικόνα για τον εαυτό τους παραμένει στάσιμη με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να απολαύσουν την επικοινωνία εκτός του  στερεότυπου τρόπου έκφρασης και αφετέρου ο φόβος μετουσιώνεται σε τρόμο.
Μία εύστοχη παρομοίωση είναι η εικόνα ενός «νεογνού» που ραγίζει το κέλυφος της προστασίας και αντί να το συντρίψει παραμένει καθηλωμένο στο στενάχωρο περιβάλλον του αυγού.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του στερεότυπου τρόπου έκφρασης είναι:

  • Η απουσία βλεμματικής επαφής
  • Η απουσία της λεκτικής συναισθηματικής έκφρασης
  • Η ανάγκη για έλεγχο
  • Η τάση για συμβουλές-εντολές
  • Η έντονη συναισθηματική φόρτιση που εκδηλώνεται μέσω της εξωλεκτικής έκφρασης
  • Εγωισμός (άρνηση παραδοχής)

 

Πως διαμορφώνεται ο στερεότυπος τρόπος έκφρασης

Σημαντικό ρόλο στη δόμηση του χαρακτήρα και της προσωπικότητας παίζει το οικογενειακό σύστημα. Κάποιες πρώιμες σχέσεις και συνδιαλλαγές ως ένα βαθμό επηρεάζουν το άτομο. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι ο άνθρωπος είναι έρμαιο του παρελθόντος αντιθέτως μάλιστα μπορεί να αξιοποιήσει το παρελθόν ως ένα βιωματικό εργαστήρι και να ζυμώσει την προσωπικότητα που επιθυμεί. Εκτός του οικογενειακού συστήματος εξίσου σημαντικό ρόλο στην δόμηση του στερεότυπου τρόπου έκφρασης αποδίδεται τόσο στα περιβάλλοντα που επιλέγει ο καθένας όσο και στον βαθμό της ανάγκης που έχει την αποδοχή του συνόλου.

Το σύνολο διέπεται από συγχωνευτικές τάσεις και από έναν κώδικα που εξυπηρετεί την λειτουργία του. Ο αργαλειός αυτός αναπαράγει προκαταλήψεις και αντιλήψεις που δυσχεραίνουν οποιαδήποτε κίνηση διαφοροποίησης και πνευματικής εξέλιξης. Η ανάγκη αποδοχής από το σύνολο προάγει την υποταγή και την υπακοή στον διαστρεβλωμένο ψυχοεκπαιδευτικό κώδικα συνύπαρξης που προβάλλεται μέσω των σχέσεων του.

Η επίλυση του στερεότυπου τρόπου έκφρασης

Η απάντηση είναι μονολεκτική, επανεκπαίδευση. Οι ερωτήσεις που ακολουθούν πολλές, οπότε θα το αναπτύξω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Χρησιμοποιώ τη λέξη «επίλυση» επειδή θεωρώ ότι όντως είναι ένα πρόβλημα το οποίο χρειάζεται χειρουργική επέμβαση. Το πυρηνικό στοιχείο που πυροδοτεί αυτή τη δυσκολία είναι ο φόβος της αυτοαποκάλυψης, τα υπόλοιπα είναι ακτίνες που περιβάλλουν τον πυρήνα.

Ο φόβος αυτός είναι ένας αλγόριθμος ο οποίος αναπλάθεται κάθε φορά που συναντά τον ίδιο αλγόριθμο. Η απλότητα στην επικοινωνία λυτρώνει τον άνθρωπο από περιττές ενέργειες και προσπάθειες με αποτέλεσμα το πολύπλοκο κουβάρι του αλγόριθμου να αρχίσει να ξεδιπλώνεται. Η σημασία της επανεκπαίδευσης στην συγκεκριμένη περίπτωση σημειώνεται μέσω της αντικατάστασης των πολύπλοκων ενεργειών του ατόμου με απλές, λειτουργικές και άμεσες. Για παράδειγμα η ντροπή καλό είναι να αντικατασταθεί με την βλεμματική επαφή, οι συμβουλές με ενσυναίσθηση. Βέβαια κάποιες λειτουργίες πολύ πιθανόν να είναι πιο σύνθετες.
Ο χρόνος που προαπαιτείται για μία τέτοια ριζική και μόνιμη αλλαγή εξαρτάται από τη διάθεση, την πίστη και τον οραματισμό του ατόμου να φανταστεί τον εαυτό του να εκφράζεται με ειλικρίνεια, αυτοπεποίθηση, ευγένεια, σαφήνεια και σεβασμό.

Τέλος θεωρώ ότι τα περισσότερα προβλήματα-δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος άνθρωπος σχετίζονται με το φόβο της αυτοαποκάλυψης.